چگونه کودک را سرگرم کنیم؟ (65+ روش بدون موبایل و تلویزیون)
تاریخ انتشار 1405/05/17
25 بازدید
مدت زمان مطالعه 8 دقیقه
چگونه کودک را سرگرم کنیم؟
اگر این روزها دنبال جواب این سوال هستید که چگونه کودک را سرگرم کنیم بدون اینکه گوشی یا تبلت دستش بدهیم، خبر خوب این است که راههای زیادی وجود دارد که هم بچهها را خسته و راضی میکند و هم شما را از حس گناهِ «امروز خیلی تبلت دادم بهش» نجات میدهد. من در این مقاله همه چیزهایی که در این مسیر یاد گرفتم را با هم مرور میکنیم؛ از پیادهرویهای ساده گرفته تا بازیهای پرانرژی خانگی و فعالیتهایی که بدون هیچ هزینهای میتوانید همین امروز عصر شروع کنید.
واقعیت این است که وقتی بچهدار میشوید، خیلی زود متوجه میشوید که ساعات بین ظهر تا خواب، یعنی همان بازهای که هوا تاریک میشود و انرژی همه رو به کاهش است، سختترین بخش روز است. دقیقاً همین ساعتهاست که وسوسهی روشن کردن تلویزیون یا دادن گوشی بیشترین قدرت را دارد. اما با کمی برنامهریزی و شناخت چند ایدهی کاربردی، میشود این ساعتها را به یکی از شیرینترین بخشهای روز تبدیل کرد.
اگر دنبال کتابهایی هستید که به رشد، یادگیری و پرورش بهتر فرزندتان کمک کند، سری به مجموعه کتاب تربیت کودک نردبان بزنید. در این مجموعه، کتابهایی با زبانی ساده و صمیمی گردآوری شدهاند که هرکدام به یکی از دغدغههای رایج والدین در دوران تربیت فرزند میپردازند؛ از شکلگیری رفتارهای درست گرفته تا تقویت مهارتهای اجتماعی و عاطفی کودکان. این کتابها طوری نوشته شدهاند که هم برای والدین قابل فهم و کاربردی باشند و هم با دنیای ذهنی کودک همخوانی داشته باشند. کافی است بر اساس سن و نیاز فرزندتان بگردید تا کتابی پیدا کنید که دقیقاً همان چیزی باشد که این روزها به آن نیاز دارید.
چرا سرگرم کردن کودک بدون صفحهنمایش اهمیت دارد؟
قبل از اینکه برویم سراغ لیست فعالیتها، لازم است کمی دربارهی چرایی ماجرا صحبت کنم. تحقیقات نشان میدهند که استفادهی بیش از حد و کنترلنشده از صفحهنمایش میتواند روی رشد مغزی، خواب و حتی رفتار اجتماعی کودکان تأثیر بگذارد. این به این معنا نیست که تبلت یا تلویزیون ذاتاً بد هستند؛ خودم هم بارها از یک برنامهی کودک برای گرفتن نیم ساعت وقت آزاد استفاده کردهام و هیچ عذاب وجدانی هم نداشتهام. اما وقتی صفحهنمایش تبدیل به تنها راه سرگرمی میشود، همانجاست که باید یک قدم عقب برویم.
تعادل، نه حذف کامل: هدف از این مقاله این نیست که بگویم صفحهنمایش را کلاً از زندگی کودک حذف کنید. هدف این است که یک سبد پر از گزینههای جایگزین داشته باشید تا در لحظهای که خسته هستید و کودک هم بیقراری میکند، بهجای رفتن سراغ گزینهی همیشگی، بتوانید یکی از این ایدهها را امتحان کنید.
فایدههای پنهان بازی بدون صفحه: وقتی کودک با اسباببازیهای ساده، طبیعت یا حتی وسایل آشپزخانه بازی میکند، مغزش درگیر حل مسئله، خلاقیت و تعامل اجتماعی میشود؛ چیزی که یک بازی دیجیتال به همان اندازه نمیتواند ارائه بدهد. من خودم متوجه شدهام که بعد از یک ساعت بازی فیزیکی، کودک آرامتر میخوابد و صبح روز بعد هم خلقوخوی بهتری دارد.
فعالیتهای بیرون از خانه برای سرگرم کردن کودک
هر وقت که گیر کردهام و نمیدانستم چه کنم، اولین چیزی که امتحان کردهام همین بوده: بیرون رفتن. مهم نیست هوا چقدر سرد است یا چقدر دیر وقت است، بیرون رفتن تقریباً همیشه جواب میدهد.
پیادهروی ساده: پیادهروی هم برای بزرگسالان و هم برای کودکان یک فعالیت فوقالعاده سالم است. این کار فرصتی میدهد تا از سروصدای خانه فاصله بگیرید و ارتباط واقعیتری با فرزندتان برقرار کنید. اگر چند فرزند دارید، سعی کنید هر بار یکی از آنها را تنها با خودتان بیرون ببرید؛ این کار پیوند شما را با هر کدام بهطور جداگانه تقویت میکند. میتوانید پیادهروی را به یک بازی گنجیابی تبدیل کنید و از کودک بخواهید دنبال چراغهای تزئینی، درختهای خاص یا حیوانات بگردد.
دوچرخه یا اسکوتر: اگر کودک شما دوچرخه یا اسکوتر دارد، یک چراغقوه یا چراغپیشانی کوچک به او بدهید. همین وسیلهی ساده میتواند یک دور زدن معمولی دور خانه را به یک ماجراجویی هیجانانگیز تبدیل کند. فقط حواستان باشد قانون مشخص کنید که چراغقوه فقط بیرون از خانه استفاده شود و مستقیم توی چشم کسی نگیرد.
رفتن به پارک یا فضای باز: پارک محله، زمین بازی، یک فضای خالی یا حتی پارکینگ بزرگ میتواند فضای کافی برای دویدن و تخلیهی انرژی کودک فراهم کند. اگر حیاط یا پاسیو دارید، آن را ایمن کنید و چند اسباببازی آنجا بگذارید تا هر وقت خواستید بدون آماده شدن کامل، کودک بتواند بیرون بازی کند.
کاوش در محله: گاهی فقط سوار ماشین شدن و رفتن به یک محلهی جدید، حتی اگر مقصد خاصی نداشته باشید، برای کودک حکم یک ماجراجویی واقعی را دارد. کاوش در مکانهای جدید چشمانداز کودک را نسبت به دنیا باز میکند و او را با محیطهای متفاوت آشنا میسازد.
تبدیل کارهای خانه به بازی مشترک با کودک
یکی از بهترین کشفهایی که در این مسیر داشتم این بود که خیلی از کارهای روزمرهی خانه میتوانند به یک فعالیت سرگرمکننده برای کودک تبدیل شوند. نکتهی مهم این است که انتظار نداشته باشید کمک کودک واقعاً به سرعت انجام کار کمک کند؛ هدف این است که او را درگیر کنید، نه اینکه کار سریعتر تمام شود.
آشپزی با کودک: یک تختهی برش پلاستیکی و یک چاقوی مخصوص کودک تهیه کنید و اجازه دهید چیزهای نرم مثل میوه یا پنیر را «خرد کند». بچهها معمولاً همین قدر که اجازه دارند لقمههای بزرگ از میوه بخورند خوشحال میشوند. اگر خانهی شما چند فرزند دارد، آشپزی را به یک فعالیت یکبهیک با هر کودک تبدیل کنید تا هم مهارتی یاد بگیرد و هم زمان اختصاصی با شما داشته باشد.
شستن ظرفها: بگذارید کودک با ظرفهای پلاستیکی «ظرف بشوید»؛ فقط ظرفهای شیشهای را از دسترسش دور نگه دارید. این کار برای خیلی از بچهها بهطرز عجیبی جذاب است.
بستن ناهار مدرسه: بستن جعبهی ناهار را با هم انجام دهید. کودک میتواند خودش انتخاب کند چه چیزی داخل جعبه بگذارد و همین حس انتخابگری برایش لذتبخش است.
جمعآوری وسایل بهشکل بازی گنجیابی: از کودک بخواهید در خانه بگردد و لباسهای پخششده را در سبد رختچرک بگذارد یا زبالهها را جمع کند. این کار را به شکل یک بازی گنجیابی درآورید تا برایش جذابتر شود.
سایر کارهای خانه: جارو زدن داخل ماشین، پاک کردن روی کانتر، گردگیری یا جارو زدن کف خانه، همه میتوانند با کمی خلاقیت به یک فعالیت مشترک تبدیل شوند. خودم یکبار متوجه شدم که پسرم از جارو زدن داخل ماشین آنقدر لذت برد که چند روز بعد دوباره همان درخواست را داد.
مکانهای تفریحی برای گذراندن وقت با کودک
بسته به اینکه در چه شهر یا محلهای زندگی میکنید، ممکن است دسترسی به مکانهای مختلفی داشته باشید. اگر بودجه یا زمان کافی دارید، این گزینهها میتوانند حسابی سرگرمکننده باشند.
باغوحش و آکواریوم: بسیاری از باغوحشها برنامههای ویژهی فصلی یا نمایشهای نوری شبانه دارند که تجربهی متفاوتی نسبت به بازدید معمولی ارائه میدهند.
پیست اسکیت روی یخ: یک تجربهی هیجانانگیز و کمی متفاوت از فعالیتهای روزمره است که کودکان معمولاً از آن استقبال زیادی میکنند.
ژیمناستیک و باشگاههای کودک: خیلی از باشگاههای محلی کلاسهای ژیمناستیک یا زمان بازی آزاد برای کودکان ارائه میدهند که فرصت خوبی برای تخلیهی انرژی است.
استخر و شنا: مراکز تفریحی محلی معمولاً کلاسهای شنا یا زمان شنای آزاد دارند که هم سرگرمکننده است و هم یک مهارت مهم را به کودک میآموزد.
موزههای علمی: موزههای علمی برای کودکان تجربهای ترکیبی از یادگیری و بازی فراهم میکنند و معمولاً محبوبترین گزینه در خانوادههای زیادی هستند.
کارگاههای هنری: کارگاههای نقاشی روی سفال یا سایر فعالیتهای صنایعدستی میتوانند خلاقیت کودک را تحریک کنند و یک محصول ملموس هم بهعنوان یادگاری برایش بماند.
بولینگ: یک بازی کلاسیک که همچنان برای بچهها جذاب است و میتواند یک فعالیت خانوادگی سرگرمکننده باشد.
پارکهای ترامپولین و مکانهای بازی سرپوشیده: این مکانها معمولاً بسیار محبوب هستند، هرچند بهتر است پیش از رفتن، دربارهی ایمنی و قوانین آنها اطلاعات کافی داشته باشید و تصمیم بگیرید که چقدر با ریسک احتمالی این نوع فعالیتها راحت هستید.
مسیرهای طناب و زیپلاین: این گزینهها بیشتر برای کودکان بزرگتر مناسب هستند و نسخههای سرپوشیده و روباز آنها در بسیاری از شهرها پیدا میشود.
اتاق فرار: اگر کودک شما کمی بزرگتر است، اتاق فرار میتواند یک تجربهی هیجانانگیز و متفاوت باشد که همکاری تیمی را هم تمرین میکند.
مکانهای رایگان برای گشتوگذار با کودک
اگر دنبال گزینههای کمهزینه یا رایگان هستید، این فهرست میتواند کمککننده باشد. یکی از سرگرمیهای مورد علاقهی من همیشه این بوده که بچهها را سوار ماشین کنم و فقط برویم «یکجایی» قدم بزنیم، حتی اگر آنجا فقط جایی باشد که خودم دوست دارم بروم.
کتابخانه: کتابخانهها معمولاً کتابهای رایگان و فعالیتهای خانوادگی دارند که هم بچهها را سرگرم میکند و هم خلاقیتشان را تحریک میکند. کتابخانهی محلهتان را پیدا کنید و یک بازدید را همین هفته برنامهریزی کنید.
فروشگاههای حیوانات خانگی: فقط از قبل به کودک بگویید که قرار نیست چیزی به خانه بیاورید، هرچند ممکن است دلش بخواهد.
فروشگاههای ابزار و لوازم خانه: خیلی از این فروشگاهها کارگاههای رایگان کودکانه در روزهای خاصی از ماه برگزار میکنند که فرصت خوبی برای یادگیری یک مهارت ساده است.
سوپرمارکت: به کودک اجازه دهید چند مورد از لیست خرید را خودش انتخاب کند. این کار حس مسئولیتپذیری و انتخابگری را در او تقویت میکند.
فروشگاههای وینتیج و دستدوم: گشتوگذار در این مکانها میتواند برای کودکان کنجکاو تجربهی جالبی باشد.
فروشگاههای صنایعدستی: این فروشگاهها میتوانند منبع خوبی برای پیدا کردن ایدههای ساده و ارزان صنایعدستی باشند.
بازیهای پرانرژی در خانه برای کودک
وقتی هوا خیلی سرد یا بد است و نمیشود بیرون رفت، اما کودک هنوز پر از انرژی است، این دسته از فعالیتها به کمکتان میآید.
ساختن قلعه: با کوسن مبل، پتو و بالش یک قلعه یا فضای بازی بسازید. اگر تشک اضافه یا زیرانداز ورزشی دارید، آنها را هم به این ساختار اضافه کنید تا فضای بیشتری برای بازی داشته باشید.
قایمباشک: یک بازی کلاسیک که هیچوقت از مد نمیافتد. استفاده از بیسیمهای اسباببازی میتواند این بازی را جذابتر هم بکند.
وسایل بالارفتن: اگر فضا و بودجه دارید، سازههای چوبی مخصوص بالارفتن کودکان گزینهی خوبی برای تخلیهی انرژی و تقویت هماهنگی بدنی هستند.
ترامپولین کوچک: به کودک بگویید تعداد پرشهایش را میشمارید و بعد بگذارید آزادانه بپرد. این کار خیلی سریع خستگی و شادی توأمان ایجاد میکند.
بازی با حبابهای پلاستیکی بستهبندی: سطح خوبی برای پریدن و ترکاندن است و بچهها معمولاً از صدای آن لذت میبرند.
چادر بادکنکی یا چادر بازی: برای بازی وانمودی مثل آتش کمپ یا مهمانی خواب با عروسکها عالی است.
مهمانی رقص: موسیقی پخش کنید و اجازه دهید کودک آزادانه برقصد. گاهی یک ویدئوی ساده از یک سبک رقصی خاص میتواند الهامبخش او باشد.
مسیر مانع: با وسایل خانه مثل بالش برای پریدن روی آنها یا چسبنواری روی زمین بهعنوان خط تعادل، یک مسیر مانع کوچک بسازید.
لباس پوشیدن نمایشی: لباسهای مهمانی هالووین یا لباسهای نمایشی را نگه دارید تا کودک بتواند نقشهای مختلف را بازی کند.
بسکتبال خانگی: هر چیز نرم و گرد را همراه با یک سبد لباس یا سطل زباله به یک بازی بسکتبال کوچک تبدیل کنید.
بازی گنجیابی داخل خانه: از کودک بخواهید دنبال اشیای با یک ویژگی خاص در خانه بگردد، مثلاً همهچیزهایی که رنگ قرمز دارند یا با حرف خاصی شروع میشوند.
کشتی و بازیهای بدنی ملایم: چرخاندن آرام کودک، پرتاب کوتاه او به هوا و گرفتنش، یا کشتی ملایم میتواند برای بسیاری از بچهها یکی از لذتبخشترین بخشهای روز باشد، البته همیشه با رعایت ایمنی کامل.
سرگرمیهای آرام و کمانرژی برای کودک
بعد از یک روز پر جنبوجوش، گاهی هم خودتان و هم کودک به فعالیتهای آرامتری نیاز دارید. این فعالیتها هرچند «کمانرژی» نامیده میشوند، اما همچنان میتوانند ساعتها کودک را مشغول نگه دارند.
نقاشی و کاردستی ساده: کاغذ، قیچی کودکانه، چوب بستنی، نمد، گیرهی رنگی، چسب و رنگهای قابل شستوشو همیشه گزینههای مطمئنی هستند. میتوانید بهجای کاغذ معمولی از جعبههای مقوایی، لولههای دستمالکاغذی یا سنگها هم برای نقاشی استفاده کنید.
کاردستیهای ساده: هواپیمای کاغذی، نشانگر کتاب چوببستنی، کارتپستال تزئینی، ساز دستساز با جعبهی دستمالکاغذی، اوریگامی برای کودکان بزرگتر، یا دستبند دوستی از جمله ایدههای ساده و کمهزینه هستند.
خمیربازی و مواد حسی: خمیربازی، شن جنبشی و انواع خمیرهای نرم میتوانند ساعتها کودک را مشغول نگه دارند و در عین حال حس لامسهاش را هم تقویت کنند.
بازیهای رومیزی: چند بازی رومیزی ساده و مناسب سن کودک تهیه کنید. احتمالاً متوجه میشوید که خودتان هم بهاندازهی کودک از بازی کردن لذت میبرید. علاوه بر سرگرمی، این کار فرصتی است تا از شلوغی روز فاصله بگیرید و با هم بخندید.
اسباببازیهای ساختنی: مکعبهای مغناطیسی، لگو یا اسباببازیهای چرخدار میتوانند خلاقیت و مهارتهای حرکتی ظریف کودک را تقویت کنند.
حباببازی: یکی از سادهترین و در عین حال محبوبترین فعالیتها برای کودکان کوچکتر است.
پختن با کودک: برای بچههای کوچک، «پختن» را ساده در نظر بگیرید. دستورهایی که نیاز به فرو بردن یا فریز کردن دارند، مثل شکلاتزدن به بیسکوییت یا موز، معمولاً بهترین گزینه هستند چون هم سادهاند و هم نتیجهی سریع و لذتبخشی دارند.
برچسب و مهر: کتابهای برچسب قابل استفادهی مجدد یا مهرهای رنگی میتوانند سرگرمی ساده و کمدردسری باشند.
پازل: بسته به سن و علاقهی کودک، تعداد و اندازهی قطعات پازل را تنظیم کنید.
گوش دادن به موسیقی یا داستان: دستگاههای پخش صوتی مخصوص کودک به آنها اجازه میدهد خودشان محتوایی که دوست دارند را انتخاب کنند. کتابهای صوتی و پادکستهای کودکانه هم گزینههای خوبی برای زمانهای آرام هستند.
کتابخوانی: یادگیری عشق به کتاب یکی از بهترین هدیههایی است که میتوانید به کودک بدهید. یک زمان ثابت هر روز برای کتابخوانی مشترک بگذارید؛ حتی چند دقیقه در روز هم میتواند تفاوت بزرگی ایجاد کند.
نقش آرامش و ذهنآگاهی در سرگرم کردن کودک
یکی از نکاتی که خیلی وقتها نادیده گرفته میشود این است که «سرگرم کردن» همیشه به معنای فعالیت پرجنبوجوش نیست. تمرینهای ذهنآگاهی و آرامسازی هم میتوانند به کودک کمک کنند آرام شود و استرسش کاهش یابد. رشد سالم مغز به دورههای آرامش و استراحت به همان اندازه نیاز دارد که به بازی و تحرک نیاز دارد.
تمرین تنفس ساده: به کودک یاد بدهید مثل بوییدن یک گل و فوت کردن یک شمع نفس بکشد. این تمرین ساده میتواند در لحظات بیقراری خیلی کمککننده باشد.
زمان سکوت مشترک: گاهی فقط نشستن کنار هم، بدون صحبت زیاد، و نگاه کردن به بیرون از پنجره یا گوش دادن به صداهای خانه میتواند یک لحظهی آرامشبخش برای هر دوی شما باشد.
خواب زودتر: یکی از بهترین توصیههایی که در این مسیر شنیدم و واقعاً هم جواب داد، این بود: اگر روزهای زمستانی یا روزهای طولانی برایتان سخت است، کودک را کمی زودتر بخوابانید. گاهی سادهترین راهحل، مؤثرترین راهحل است.
چند نکتهای که از این تجربه یاد گرفتم
در طول این مدت که دنبال راههای مختلف برای سرگرم کردن کودکم بودم، چند نکته برایم روشن شد که فکر میکنم برای خیلی از والدین دیگر هم مفید باشد. اول اینکه، لازم نیست هر فعالیت پیچیده یا برنامهریزیشده باشد؛ بسیاری از بهترین لحظات از یک ایدهی ساده و بداهه شکل میگیرند. دوم اینکه، تکرار برای کودکان اصلاً خستهکننده نیست؛ همان بازی گنجیابی یا همان جارو زدن ماشین را میتوانید بارها تکرار کنید و باز هم با اشتیاق همان اولین بار مواجه شوید.
نکتهی سوم این است که خودتان هم اجازه بدهید از این فعالیتها لذت ببرید. وقتی بهجای اینکه فقط نظارهگر باشید، واقعاً درگیر بازی شوید، هم کودک بیشتر لذت میبرد و هم شما فرصتی برای فاصله گرفتن از استرس روزمره پیدا میکنید. و در نهایت، اگر روزی هیچکدام از این ایدهها جواب نداد و کودک همچنان بیقرار بود، به خودتان سخت نگیرید. گاهی یک برنامهی کودک روی صفحه هم میتواند بهترین انتخاب همان لحظه باشد و این هیچ اشکالی ندارد.
