تاثیر صفحه نمایش بر رشد نوزاد

زمان صفحه نمایش در یک‌سالگی با تاخیر در رشد مهارت‌های ارتباطی و حل مسئله تا دو سالگی ارتباط دارد. در پژوهشی روی بیش از ۷ هزار کودک، نوزادانی که روزانه حدود یک تا چهار ساعت با صفحه نمایش سر و کار داشتند، حدود سه برابر بیشتر در این دو حوزه دچار تاخیر شدند.

کودکانی که چهار ساعت یا بیشتر در روز صفحه نمایش می‌دیدند، نزدیک به پنج برابر بیشتر در مهارت‌های ارتباطی عقب ماندند.

این پژوهش رابطه آماری را نشان می‌دهد و علت و معلول بودن آن را قطعی نمی‌کند. با این حال، توصیه رسمی متخصصان این است که نوزادان زیر ۱۸ ماه تا حد امکان با صفحه نمایش مواجه نشوند و استثنای اصلی تماس تصویری با نزدیکان است.

اما جایگزین چیست؟ فعالیت های مشترک که ذهن کودک را درگیر می‌کند و خاطره‌ای خوب از وقت‌گذراندن با شما می‌سازد. علاقه‌مندان به این دسته از فعالیت‌ها می‌توانند برای آشنایی با گزینه‌های متنوع‌تر، به مجموعه بازی فکری کودکان مراجعه کنند.

جامعه آماری و روش پژوهش درباره صفحه نمایش و رشد نوزاد

گروه مورد بررسی

این مطالعه در مجله JAMA Pediatrics منتشر شد و ۷٬۰۹۷ کودک و مادران‌شان را بررسی کرد. داده‌ها از پروژه Tohoku Medical Megabank، یک مطالعه کوهورت سه‌نسلی در ژاپن، گرفته شد و بازه جمع‌آوری آن از ژوئیه ۲۰۱۳ تا مارس ۲۰۱۷ بود.

نحوه سنجش

پژوهشگران مدت زمان استفاده از صفحه نمایش را در یک‌سالگی ثبت کردند. سپس عملکرد کودکان را در دو و چهار سالگی در چند حوزه رشدی سنجیدند: ارتباط و زبان، مهارت‌های حرکتی ظریف، مهارت‌های شخصی و اجتماعی، و حل مسئله.

اطلاعات رشدی را مادران خودشان گزارش دادند.

چرا حوزه‌های مختلف جداگانه بررسی شدند

پژوهش‌های قبلی درباره تاثیر صفحه نمایش نتایج متفاوتی داشتند. در برخی موارد حتی بسته به نوع برنامه، فواید محدودی گزارش شده بود. هدف این مطالعه این بود که مشخص کند کدام حوزه‌های رشدی در سنین پایین بیشتر تحت تاثیر قرار می‌گیرند.

یافته‌ها: رابطه ساعات استفاده از صفحه نمایش و تاخیر رشدی

خطر تاخیر در مهارت‌های ارتباطی

نتایج یک الگوی تدریجی را نشان می‌دهد. هرچه زمان صفحه نمایش بیشتر باشد، احتمال تاخیر در مهارت‌های ارتباطی در دو سالگی بالاتر است. حتی یک ساعت در روز هم با افزایش خطر همراه بود.

سایر حوزه‌های رشد

کودکانی که چهار ساعت یا بیشتر در روز صفحه نمایش می‌دیدند، حدود دو برابر بیشتر در نقاط عطف شخصی و اجتماعی عقب بودند. احتمال ضعف در مهارت‌های حرکتی ظریف هم در آن‌ها ۱٫۷۴ برابر بود.

در گروه یک تا چهار ساعت، خطر تاخیر در ارتباط و حل مسئله حدود سه برابر شد.

وضعیت در چهار سالگی

در چهارسالگی، رابطه معنادار بین زمان صفحه نمایش و تاخیر رشدی فقط در دو حوزه ارتباط و حل مسئله باقی ماند. این یعنی پایدارترین اثر در همین دو مهارت دیده می‌شود.

چرا صفحه نمایش بر مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی نوزاد اثر می‌گذارد

یادگیری زبان در تعامل انسانی شکل می‌گیرد

کودک زبان و توانایی برقراری ارتباط را از تعامل با والدین و خواهر و برادرها یاد می‌گیرد. در گفت‌وگوی رودررو، نوزاد حالت چهره را می‌بیند، احساسات را تشخیص می‌دهد و واکنش‌های مناسب به حرکات و صداها را تمرین می‌کند.

صفحه نمایش این رفت‌وبرگشت زنده را ندارد. محتوای ازپیش‌ساخته به رفتار کودک پاسخ نمی‌دهد، بنابراین بازخوردی هم برای یادگیری فراهم نمی‌کند.

جایگزین شدن بازی با تماشا

بازی با مکعب یا پازل، حتی به‌صورت مستقل، خلاقیت و درک رابطه‌های «اگر… آنگاه…» را تقویت می‌کند. اگر تماشای ویدیو جای این بازی‌ها را بگیرد، این فرصت‌های یادگیری از دست می‌رود.

دلیل دیگر، بی‌تحرکی است. تماشای منفعل باعث می‌شود کودک کمتر حرکت کند و زمان کمتری برای تعامل با اطرافیان داشته باشد.

تاثیر بر تحمل فعالیت‌های آرام

تغییر سریع صحنه‌ها، رنگ‌های درخشان و صدای مداوم می‌تواند بیش‌ازحد تحریک‌کننده باشد. به‌گفته یک روانپزشک کودک، این وضعیت ممکن است تحمل کودک را برای فعالیت‌های آرام‌تر و کندتر کاهش دهد، در حالی که همین فعالیت‌ها برای یادگیری اهمیت دارند.

محدودیت‌های مطالعه صفحه نمایش و رشد نوزاد

اتکا به گزارش والدین

داده‌های مربوط به زمان صفحه نمایش و مهارت‌های کودک، هر دو از مادران گرفته شد. ممکن است والدین برای اینکه رفتار «درست‌تری» نشان دهند، زمان صفحه نمایش را کمتر یا مهارت‌های کودک را بیشتر از واقعیت گزارش کرده باشند.

بی‌توجهی به نوع محتوا

پژوهشگران نوع محتوا را بررسی نکردند. تماشای کارتون، تلویزیون و تماس تصویری با اعضای خانواده در یک دسته قرار گرفتند، در حالی که اثر آن‌ها احتمالا یکسان نیست.

ماهیت مشاهده‌ای مطالعه

این پژوهش مشاهده‌ای است. ممکن است عوامل دیگری مثل شرایط خانوادگی، میزان تعامل والدین و محیط زندگی هم در نتیجه نقش داشته باشند. به همین دلیل، یافته‌ها را باید نشانه یک ارتباط قوی دانست و نه اثبات علّی قطعی.

نویسندگان خودشان هم تاکید کرده‌اند که این نتایج باید در کنار سایر شواهد در بحث رشد کودک و زمان صفحه نمایش دیده شود.

توصیه‌های آکادمی اطفال آمریکا برای صفحه نمایش نوزادان

نوزادان و کودکان زیر دو سال

آکادمی اطفال آمریکا (AAP) صفحه نمایش را برای کودکان زیر دو سال توصیه نمی‌کند. بر اساس یکی از گزارش‌های رسانه‌ای، این آکادمی برای کودکان زیر ۱۸ ماه استفاده از صفحه نمایش را کلا توصیه نمی‌کند.

کودکان ۱۸ تا ۲۴ ماه

در این بازه، AAP می‌گوید کودک می‌تواند همراه با والد یا مراقب مقدار محدودی از صفحه نمایش استفاده کند. دلیلش این است که با حضور بزرگسال، کودک می‌تواند از آنچه می‌بیند یاد بگیرد و مفاهیم تقویت می‌شوند.

دیدگاه سازمان جهانی بهداشت

سازمان جهانی بهداشت هم در راهنمای سال ۲۰۱۹ خود توصیه کرده است که کودکان زیر یک سال زمان صفحه نمایش منفعل نداشته باشند. برای کودکان دو تا چهار ساله هم سقف روزانه یک ساعت را پیشنهاد کرده است.

آیا زمان صفحه نمایش با کیفیت برای نوزاد وجود دارد؟

استثنای تماس تصویری

AAP در سال ۲۰۱۶ بیانیه خود را به‌روز کرد و تماس تصویری مانند زوم و فیس‌تایم را استثنا دانست. شرط این استثنا حضور و کمک والدین است تا نوزاد و نوپا بتواند آنچه را می‌بیند درک کند.

معیار مقایسه

برای قضاوت درباره هر نوع صفحه نمایش، می‌توان پرسید این زمان جای چه چیزی را می‌گیرد. اگر تماس تصویری با مادربزرگ جایگزین نبودن هرگونه ارتباط با او شود، به‌نفع کودک است.

این موضوع برای خانواده‌هایی که از بستگان دور هستند اهمیت بیشتری دارد. قطع کامل ارتباط تصویری می‌تواند شکل‌گیری رابطه کودک با اقوام را دشوار کند.

جایگزین‌های صفحه نمایش برای سرگرم کردن نوزاد

واقع‌بینی درباره زندگی روزمره

تعامل رودررو ضروری است، اما والدین ناچارند آشپزی، نظافت و دوش گرفتن را هم انجام دهند. هیچ والدی نمی‌تواند همیشه با کودک تعامل مستقیم داشته باشد. خوشبختانه برای پر کردن این فاصله‌ها به صفحه نمایش نیازی نیست.

اسباب‌بازی‌ها و کتاب‌های حسی

کتاب‌ها و اسباب‌بازی‌های با کنتراست بالا به رشد بینایی کمک می‌کنند. کتاب‌های پارچه‌ای بافت‌دار، جغجغه و بطری‌های حسی با محتوای رنگی چند حس را همزمان درگیر می‌کنند. این وسایل مهارت‌های حرکتی مانند قدرت گرفتن را هم تقویت می‌کنند.

تشک‌های بازی و باشگاه نوزاد

تشک‌های بازی با اجزای تعاملی و صدادار می‌توانند هنگام آشپزی یا نظافت کودک را مشغول نگه دارند. هرچه وسیله تعاملی‌تر باشد، اثر بهتری دارد.

روایت‌گری حین کار

آشپزخانه فرصت خوبی برای رشد مهارت‌های ارتباطی است. می‌توانید کارهایی را که انجام می‌دهید با صدای بلند توضیح دهید، حتی اگر نوزاد هنوز حرف نمی‌زند. مثلا بگویید: «دارم هویج را خرد می‌کنم، ببین چه رنگ نارنجی قشنگی دارد.»

این کار واژه‌ها را به محیط و اشیای واقعی وصل می‌کند و کودک را در گفت‌وگویی یک‌طرفه اما زنده نگه می‌دارد.

کنار هم بودن در حین کار

اگر ایمن باشد، کودک را در جایی بگذارید که شما را ببیند. همین دیدن و شنیدن مستمر بزرگسال، تعامل اجتماعی را حفظ می‌کند، حتی وقتی دست‌تان بند است.

اگر نوزادتان قبلا صفحه نمایش دیده است

نگرانی لازم نیست

نتایج این پژوهش برای سرزنش والدین نیست. استفاده کوتاه از تلویزیون یا تبلت هنگام دوش گرفتن یا آماده کردن غذا کودک را «خراب» نمی‌کند.

دیدن یک برنامه آموزشی هم آسیب جبران‌ناپذیری ایجاد نمی‌کند. ارتباط تصویری با اعضای دور خانواده هم نباید فقط از ترس صفحه نمایش قطع شود.

آنچه اهمیت دارد

مهم‌ترین عامل، کیفیت و مقدار تعامل واقعی والد و کودک است. محدود کردن ساعات صفحه نمایش، حضور در کنار کودک هنگام تماشا و بازی‌های روزمره با او، همه به رشد بهتر کمک می‌کنند.

اگر نگران رشد کودک خود هستید، به‌ویژه در گفتار، بازی و تعامل اجتماعی، بهتر است با پزشک اطفال مشورت کنید.

منبع