بازی حسی کودک چیست؟ ۱۲ ایده سنسوری با وسایل خانه

بازی حسی کودک هر بازی است که حواس او را درگیر کند؛ لمس، دید، شنیدن، بوییدن و حتی حرکت. کودک از راه این تجربه‌ها دنیا را می‌شناسد و مغزش ارتباط‌های تازه می‌سازد. لازم نیست چیز گران‌قیمت بخرید؛ برنج، عدس، ماکارونی، بطری، آب و آرد کافی است.

مهم‌ترین ایده‌ها این‌هاست: جعبه‌ی حسی با برنج و عدس، بطری‌های آرام‌بخش با آب و پولک، بازی با آب و شن، خمیر و گل‌بازی خانگی و کیسه‌ی لمسی رازآلود. همه باید زیر نظر شما و با مواد بی‌خطر انجام شوند؛ به‌ویژه برای کودکانی که همه‌چیز را به دهان می‌برند.

اگر کودکتان از لمس بعضی مواد می‌ترسد، فشار نگذارید و با مواد خشک و با ابزار شروع کنید. برای مرحله‌های بعدی و بازی‌های ذهنی، مجموعه‌ی بازی فکری کودکان انتشارات نردبان را ببینید.

بازی حسی کودک چیست و چه نقشی در رشد مغز دارد؟

بازی حسی یا «سنسوری» یعنی فعالیتی که کودک را با چند حس هم‌زمان درگیر می‌کند. کودک می‌بیند، می‌شنود، می‌لمسد و می‌بوید، و همه‌ی این اطلاعات به مغز می‌رسند و به او کمک می‌کنند بفهمد اشیا چگونه کار می‌کنند.

منابع آموزشی می‌گویند این نوع بازی به رشد شناختی، حرکتی و زبانی کمک می‌کند. وقتی کودک با بافت‌ها، مواد و صداهای مختلف بازی می‌کند، مجبور می‌شود مقایسه کند، حدس بزند و مسئله حل کند.

یک نکته‌ی دیگر هم هست؛ بازی حسی حس حرکت را هم تقویت می‌کند، یعنی تشخیص این که بدن چقدر نیرو و چه سرعتی برای هر کار لازم دارد. خالی کردن و پر کردن ظرف‌ها خودش این تمرین را انجام می‌دهد.

بازی حسی با مهارت ظریف دست هم ارتباط دارد، اما محور اصلی‌اش تجربه‌ی حواس است، نه دقت دستی. درباره‌ی این جنبه، مقاله‌ی مهارت دست‌ورزی کودکان را بخوانید.

جعبه حسی کودک با برنج، عدس و ماکارونی

جعبه‌ی حسی یا «سنسوری بین» یک ظرف بزرگ است که پر از مواد مختلف شده. یک تشت یا جعبه‌ی پلاستیکی کم‌عمق، چند قاشق و فنجان و یک پارچه‌ی زیرانداز کافی است.

ایده ۱: برنج رنگی

برنج را با کمی رنگ خوراکی و سرکه رنگ کنید و بگذارید خشک شود. کودک می‌تواند آن را بریزد، بپاشد و با قاشق جابه‌جا کند.

ایده ۲: عدس و لوبیا با قاشق و ظرف

مخلوطی از عدس و لوبیا را با چند ظرف و قاشق در اختیارش بگذارید. پر کردن و خالی کردن ظرف‌ها، هماهنگی دست و چشم را تمرین می‌دهد.

ایده ۳: ماکارونی پخته‌شده

ماکارونی را بپزید، کمی روغن به آن اضافه کنید و بگذارید سرد شود. لمس نرم و لغزنده‌اش برای کودکان کم‌سن‌تر جذاب است و اگر به دهان ببرند، خطر ماکارونی خشک را ندارد.

ایده ۴: جعبه‌ی حسی با موضوع

برنج را با چند اسباب‌بازی کوچک مانند ماشین‌های کوچک یا حیوانات بازی‌شده ترکیب کنید تا کودک داستانی از میدان مزرعه یا عملیات ساختمان بسازد.

اشیای ریز مثل دکمه و مهره را در جعبه نگذارید. منبع هلت‌لاین هم تأکید می‌کند به کودکان کم‌سن اشیایی که خطر خفگی دارند ندهید.

بطری‌های آرام‌بخش و بازی‌های دیداری

بازی‌های دیداری تمرکز می‌سازند و برای لحظه‌های آرام کودک مناسب‌اند. رنگ و حرکت به جای صدا و شلوغی.

ایده ۵: بطری آرام‌بخش

یک بطری شفاف را با آب، کمی شامپو و پولک یا رنگ مایع پر کنید. در بطری را با چسب محکم ببندید تا کودک نتواند آن را باز کند. وقتی آن را تکان می‌دهد، پولک‌ها آهسته پایین می‌آیند و نگاه کودک را نگه می‌دارند.

ایده ۶: کیسه‌ی رنگی با ژل یا شامپو

داخل یک کیسه‌ی زیپ‌دار محکم، کمی شامپو یا ژل و رنگ بریزید. کیسه را با چسب به پنجره یا میز بچسبانید تا کودک با انگشت روی آن نقاشی کند، بدون اینکه دستش رنگی شود. برای الهام بیشتر، مقاله‌ی آموزش رنگ‌آمیزی به کودکان را بخوانید.

ایده ۷: چراغ‌قوه و سایه‌بازی

در اتاق تاریک، با چراغ‌قوه روی دیوار سایه بسازید. او می‌تواند سایه‌ی دست خود را دنبال کند و اشکال مختلفی بسازد.

بازی حسی کودک با شن، آب و خمیر خانگی

بازی با شن و آب و خمیر خانگی نزدیک‌ترین بازی‌ها به کار گلی هستند. این جا بهداشت و نظارت بیشتر مهم است.

ایده ۸: بازی با آب

یک تشت کم‌عمق آب با چند فنجان، اسفنج و قایق اسباب‌بازی کافی است. همیشه همان‌جا باشید؛ حتی در آب کم‌عمق، کودک نباید لحظه‌ای تنها بماند.

ایده ۹: بازی با شن

شن را در یک جعبه‌ی بزرگ بریزید و قالب، قاشق و کامیون اسباب‌بازی در اختیار کودک بگذارید. شن خیس هم به ساخت شکل کمک می‌کند و هم لمس متفاوتی دارد. شن را از چشم و دهان کودک دور نگه دارید.

ایده ۱۰: خمیر خانگی

دو فنجان آرد، نیم فنجان نمک، یک فنجان آب و دو قاشق غذاخوری روغن را مخلوط کنید تا خمیری نرم به دست بیاید. با کمی رنگ خوراکی یا چند قطره عطر دارچین هم می‌توان آن را رنگی یا خوشبو کرد.

این خمیر بسیار شور است و خوردنی نیست؛ اگر کودک آن را به دهان می‌برد، بازی را تمام کنید و به‌جای آن از جعبه‌ی حسی خشک استفاده کنید.

بازی‌های لمسی و شنیداری در خانه

ایده ۱۱: کیسه‌ی رازآلود

چند شیء آشنا مثل قاشق، توپ نرم، بلوک چوبی و دستمال را در یک کیسه‌ی پارچه‌ای بگذارید و از کودک بخواهید بدون نگاه دست‌ش را داخل ببرد. با لمس بگوید کدام شیء را پیدا کرده.

ایده ۱۲: کوزه‌های صدا

دو تا دو قوطی محکم را با برنج، عدس یا نخود پر کنید و درشان را محکم ببندید. کودک با تکان دادن، قوطی‌هایی را که صدای یکسان دارند جفت می‌کند. این بازی شنیدن را تمرین می‌دهد.

برای بویایی، چند کاسه‌ی کوچک را با دارچین، نعنا و پوست لیمو پر کنید و بگذارید کودک بو کند.

انتشارات نردبان در کنار این بازی‌ها، کتاب‌های لمسی و تصویری مناسب خردسالان دارد که می‌تواند مکمل این تجربه‌ها باشد.

نکات بهداشت و ایمنی بازی حسی کودک

• همه‌ی مواد باید غیرسمی باشند. منبع تخصصی اسکیل‌پوینت مواد غیرسمی و قابل شستشو را توصیه می‌کند.
• هر شیءی که کوچک‌تر از یک حلقه‌ی رول دستمال‌کاغذی است برای کودکان کم‌سن خطر خفگی دارد.
• همه‌جا کنار کودک باشید؛ به‌ویژه در بازی با آب.
• برنج و عدس را قبل از بازی چک کنید تا کپک یا حشره نداشته باشند.
• زیر جعبه یک پارچه‌ی بزرگ بگذارید تا جمع کردن وسایل آسان شود.
• بازی را وقتی کودک خسته یا دچار بی‌قراری شد، متوقف کنید.

کودکانی که از لمس بعضی مواد فرار می‌کنند

بعضی کودکان از لمس رنگ، چسب، شن یا خمیر می‌ترسند و عقب می‌کشند. وندربیبی این رفتار را به حساسیت لمسی مرتبط می‌داند و می‌گوید این حساسیت لزوماً رشد کودک را تحت تأثیر قرار نمی‌دهد.

ارزش این رفتار را نه لجاجت بدانید نه بی‌توجهی. از اشیای خشک و مایعات کم شروع کنید. درباره‌ی راه‌های مدیریت این حالت، راهنمای کاردرمانگران اوکسفوردشایر می‌گوید بهتر است پیش از مالیدن، درباره‌ی بافت صحبت کنید و به کودک اجازه دهید دست خود را روی دست شما بگذارد.

اگر ترس از لمس شدید است، و به غذا خوردن، لباس پوشیدن و حمام هم می‌رسد، با پزشک اطفال مشورت کنید. ممکن است شما را به کاردرمانگر معرفی کند.

سؤالات متداول درباره بازی حسی کودک

بازی حسی از چه سنی شروع می‌شود؟

از نوزادی. با یک پارچه‌ی نرم، یک جغجغه یا صدای خودتان می‌توان شروع کرد و با رشد کودک، به جعبه‌ها و خمیر رسید.

بهترین مواد برای شروع چیست؟

مواد خشک مثل برنج و عدس به ابزار و قاشق، نه به مایعات چسبناک. کودک می‌تواند بدون لمس مستقیم از آن‌ها لذت ببرد.

چقدر باید بازی طول بکشد؟

مدت ثابتی لازم نیست. تا وقتی که کودک درگیر است بازی را ادامه دهید و با اولین نشانه‌ی خستگی یا سردرگمی، تمام کنید.