بازی‌های شب یلدا برای کودکان؛ شب بلند را خانوادگی کنیم

مهم این است که هر بازی کوتاه باشد، نشسته انجام شود، همه بتوانند شرکت کنند و با خستگی بچه‌ها تمام شود. با این شرط‌ها شب بلند به‌جای خسته‌کننده، به یک خاطره‌ی مشترک بین کودک و بزرگ‌ترها تبدیل می‌شود.

برای سال‌های بعد و بازی‌های ذهنی بیشتر، مجموعه‌ی بازی فکری کودکان انتشارات نردبان را هم ببینید.

یلدا از نگاه یک کودک و چرا بازی در آن جا دارد

یلدا یا شب چله، شب آخر پاییز و بلندترین شب سال است. این شب معمولاً ۲۰ یا ۲۱ دسامبر است و در تقویم ما شب ۳۰ آذر می‌شود. مرکز فرهنگی دانشگاه کانتیکت آن را جشنی کهن می‌داند که همه در آن دور هم جمع می‌شوند.

برای کودک، یلدا قبل از هر چیز تجربه‌ای حسی است: رنگ قرمز انار و هندوانه، نور شمع، صدای شعر و قصه. انار در این شب نماد زندگی، نور و نیکی است.

مشکل این‌جا است که بچه‌ها در جمع بزرگ‌ترها زود سردرگم می‌شوند و به گوشه‌ای می‌روند و سرشان را با گوشی گرم می‌کنند. بازی‌های گروهی کوتاه، یک راه حل ساده‌اند و کودک را به عضوی از جمع تبدیل می‌کنند.

بازی‌های گروهی برای جمع بزرگ‌ترها و بچه‌ها

این بازی‌ها به وسایل زیادی نیاز ندارند و با سنین مختلف قابل اجراهستند:

1. مشاعره‌ی ساده: برای بچه‌های کوچک‌تر، به‌جای شعر، کلمه می‌گویند. هر نفر کلمه‌ای می‌گوید که با حرف آخر کلمه‌ی قبلی شروع شود؛ مثلاً «انار» و «رنگ».
2. اسم و فامیل یلدایی: موضوعها را محدود کنید به میوه، آجیل، شاعر و غذا. به بچه‌های کم‌سن‌تر کمک کنید.
3. پانتومیم میوه‌ها: یک نفر بدون حرف زدن، میوه‌ای را نشان می‌دهد که باید حدس زده شود؛ مثلاً کندن دانه‌های انار یا برش هندوانه.
4. چی توی کیسه است؟: چند مورد از میوه‌ها و آجیل‌های یلدایی را در کیسه‌ای پارچه‌ای مخفی کنید. بچه‌ها با لمس حدس می‌زنند که چیست.
5. چیستان خانوادگی: هر کس یک چیستان ساده می‌پرسد و بچه‌ها حدس می‌زنند. خود بچه‌ها هم می‌توانند چیستان بپرسند.
6. قصه‌ی زنجیره‌ای: یک نفر جمله‌ای شروع می‌کند و هر نفر یک جمله اضافه می‌کند. نتیجه معمولاً بامزه و نامنتظره می‌شود.
7. کی از همه بیشتر می‌داند؟: به هر نفر بگویید یک خاطره‌ی یلدا را تعریف کند؛ از بزرگ‌ترها بخواهید یلدای دوران کودکی‌شان را بگویند.

مدت هر بازی را حدود پنج تا ده دقیقه نگه دارید و وقتی بچه‌ها حوصله نداشتند، بازی را عوض کنید.

قصه‌گویی و فال کودکانه در شب بلند

قصه‌گویی و خواندن شعر از سنت‌های یلداست. سندی از وزارت خارجه‌ی ایران حافظ‌خوانی را از آداب این شب می‌داند، یعنی خواندن شعر حافظ با نیت فال.

فال حافظ برای بچه‌ها

دیوان حافظ را به کودک بدهید تا باز کند و یک بیت کوتاه را پیدا کند. بزرگ‌ترین عضو خانواده آن را می‌خواند و بچه‌ها حدس می‌زنند چه معنایی دارد. مهم این است که فضا شاد باشد و همه بشنوند.

فال کارتی با جمله‌های شاد

برای کودکان کوچک‌تر، چند کارت با جمله‌های کوتاه و مثبت بسازید. مثلاً «امشب یک مهمان خوشحال می‌آید» یا «فردا روز خوبی است». هر کودک یک کارت می‌کشد و به دقت به آن گوش می‌دهد.

قصه گفتن به شیوه‌ی یلدا

قصه گفتن در شب بلند، هم کودک را آرام می‌کند هم نسل‌ها را به هم نزدیک می‌سازد. مقاله‌ی آموزش قصه‌گویی به کودکان نکته‌های اجرایی برای قصه گفتن دارد و مقاله‌ی چرا کودکان قصه را دوست دارند نشان می‌دهد چرا این سنت با کودکان به خوبی کار می‌کند.

به همین دلیل، یک کتاب قصه‌ی ایرانی که می‌توان به صدای بلند خواند، هدیه‌ای خوب برای یلدا است. انتشارات نردبان مجموعه‌هایی از قصه‌ها و افسانه‌های ایرانی دارد.

کاردستی‌های انار و هندوانه

کاردستی، بچه‌ها را قبل از شروع مهمانی مشغول می‌کند و دیسین سفره هم می‌شود.

انار کاغذی

یک تکه کاغذ قرمز را مچاله کنید تا گرد شود، کله‌ی سبز را به آن بچسبانید و کودک با مارکر دانه‌ها را روی آن بکشد.

هندوانه با بشقاب کاغذی

یک بشقاب کاغذی را نیمه کنید، به‌شکل نیم‌دایره رنگ بزنید، دورش را سبز و داخلش را قرمز کنید و با مارکر هسته‌ها را بکشید. با این کاردستی، کودک می‌تواند سفره خود را هم بسازد.

شمع الکترونیکی و نور گرم

برای نور و فضای گرم، از چراغ‌های شمعی الکترونیکی استفاده کنید. شمع واقعی را راه ندهید که دست کودک به آن برسد.

سفره یلدا را با کمک بچه‌ها بچینیم

چیدن سفره، خودش یک بازی مسئولیت‌پذیر است. هر کودک با توان سنی خودش کاری به عهده می‌گیرد:

سن	کار مناسب
۲ تا ۳ سال	منتقل کردن دستمال کاغذی و قرار دادن میوه‌های بزرگ روی سفره
۴ تا ۶ سال	چیدن انار و نارنگی در ظرف و قرار دادن قاشق‌ها
۷ تا ۱۰ سال	نوشتن کارت نام مهمان‌ها و کمک به آماده کردن هندوانه
بالاتر از ۱۰ سال	مسئولیت بازی مشاعره یا خواندن شعر

آجیل درسته برای کودکان کم‌تر از چهار سال خطر خفگی دارد. اگر بچه‌های کم‌سن حضور دارند، آجیل را خرد کنید یا آن‌ها را از دسترسشان دور نگه دارید.

وقتی بچه‌ها خسته شدند، بهتر است اجازه دهید کنار یک پتو و با یک قصه‌ی آرام شب را تمام کنند. این‌طور شب بلند با خاطره‌ای خوش تمام می‌شود، نه با گریه.

بهترین بازی‌های شب یلدا برای کودکان، بازی‌هایی هستند که همه‌ی سنین‌ها را در یک حلقه نگه می‌دارند؛ مشاعره‌ی ساده، قصه‌ی زنجیره‌ای، فال حافظ کودکانه، حدس زدن میوه‌های یلدایی با پانتومیم و درست کردن انار و هندوانه با کاغذ.