آموزش صبر به کودکان

راستش را بخواهید، هیچ‌کدام از ما از صبر کردن لذت نمی‌بریم، چه برسد به یک کودک سه‌ساله که تازه دارد دنیا را کشف می‌کند. آموزش صبر به کودکان یکی از آن مهارت‌هایی است که هم برای خودشان ضروری است و هم برای آرامش خاطر ما پدرومادرها. در این مقاله قرار است با هم ببینیم چطور می‌توانیم بدون فشار و قضاوت، این مهارت ارزشمند را در فرزندمان پرورش دهیم.

اگر مایل به خرید کتاب کودک هستید کلیک کنید.

چرا صبر کردن برای کودکان اینقدر سخت است؟

بیایید صادق باشیم؛ بچه‌ها ذاتاً عجول به دنیا می‌آیند. این تقصیر آنها نیست. طبق توضیح متخصصان، بخشی از مغز که مسئول کنترل تکانه‌ها و فکر کردن به آینده است، تا سال‌ها بعد از تولد کامل نمی‌شود. در واقع، کودکی که وسط سوپرمارکت قشقرق راه می‌اندازد، عمداً این کار را نمی‌کند؛ مغز او هنوز توانایی درک «چند دقیقه دیگر» را ندارد. پژوهش‌های مربوط به رشد کودک نشان می‌دهند که کودکان زیر ۶ سال معمولاً مفهوم زمان را به‌صورت انتزاعی درک نمی‌کنند و برایشان «الان» و «همین الان» معنی دارد، نه «ده دقیقه دیگر».

علاوه بر این، دنیای امروز هم مزید بر علت شده است. بچه‌ها به هر چیزی که بخواهند، با یک کلیک دسترسی پیدا می‌کنند؛ فیلم‌ها، بازی‌ها، حتی تماس با ما پدرومادرها از طریق تلفن همراه. این یعنی آنها کمتر از هر نسل دیگری فرصت تجربه‌ی انتظار کشیدن را داشته‌اند. انتظار کشیدن برای ظهور فیلم در قدیم، یا صبر کردن برای رسیدن نامه‌ای از یک دوست، دیگر وجود ندارد. پس جای تعجب نیست که فرزند ما درک درستی از «منتظر ماندن» نداشته باشد.

صبر یعنی چه؟ یک تعریف ساده برای والدین

صبر را خیلی ساده می‌توانیم «خودتنظیمی» یا «خودکنترلی» بدانیم. یعنی توانایی مدیریت رفتار و احساسات در یک لحظه‌ی چالش‌برانگیز. وقتی به کودک می‌گوییم صبور باشد، در واقع از او می‌خواهیم که جلوی واکنش فوری خود را بگیرد و به‌جای آن، انتخابی آگاهانه داشته باشد.

حالا سؤال اینجاست: چطور این مهارت را به کودک یاد بدهیم، بدون اینکه خودمان را کلافه کنیم؟

۱۰ راهکار عملی برای آموزش صبر به کودکان

این راهکارها را نه به‌عنوان یک نسخه‌ی پیچیده، بلکه به‌عنوان چند پیشنهاد ساده و روزمره ببینید که خیلی از پدرومادرها آنها را مؤثر دیده‌اند.

۱. از خودتان شروع کنید؛ الگوی زنده باشید

کودکان بیشتر از آنکه به حرف‌های ما گوش بدهند، رفتارهای ما را نگاه می‌کنند. اگر در ترافیک مدام بوق بزنیم و عصبانی شویم، به کودک یاد داده‌ایم که انتظار کشیدن یعنی عصبانیت. ولی اگر در صف فروشگاه با آرامش منتظر بمانیم و حتی با او یک بازی ساده شروع کنیم، اتفاقاً داریم صبر را به او آموزش می‌دهیم.

۲. با خواسته‌های کودک همدلی کنید

قبل از هر توصیه‌ای، احساس کودک را تأیید کنید. «می‌دونم که خیلی دلت می‌خواد الان این شکلات رو بخوری. راستش منم دوست دارم زودتر بریم خونه.» این جمله‌ی ساده نشان می‌دهد که شما کنار او هستید و نیازش را درک می‌کنید. وقتی کودک احساس کند شنیده شده، راحت‌تر می‌تواند صبر کند. این یعنی اولین قدم برای آموزش صبر به کودکان، همدلی با آنهاست، نه دستور دادن.

۳. انتظارات معقول داشته باشید

از یک کودک سه‌ساله نمی‌توان انتظار داشت یک ساعت برای غذا صبر کند. این انتظار نه‌تنها غیرمنطقی است، بلکه او را ناامید و کلافه می‌کند. به‌جای آن، انتظار را به اندازه‌ی توان کودک تنظیم کنید. مثلاً یک کودک دو ساله می‌تواند یک تا دو دقیقه صبر کند، در حالی که یک کودک پنج‌ساله ممکن است تحمل ده دقیقه را داشته باشد.

۴. زمان را برای کودک عینی کنید

«ده دقیقه دیگر» برای یک کودک پیش‌دبستانی هیچ معنایی ندارد. به‌جای آن از نشانه‌های عینی استفاده کنید: «وقتی آهنگ تموم شد، ناهار آماده‌س» یا «تا وقتی که این سه تا پازل رو کامل کنی، بریم پارک». استفاده از تایمر هم یکی از ابزارهای فوق‌العاده برای این کار است. به کودک بگویید «هر وقت صدای زنگ تایمر اومد، نوبت توئه».

۵. مهارت انتظار کشیدن را با سرگرمی همراه کنید

همان‌طور که ما بزرگ‌ترها در صف بانک با گوشی یا کتاب خودمان را سرگرم می‌کنیم، کودکان هم به این مهارت نیاز دارند. یک کیسه‌ی کوچک از وسایل سرگرم‌کننده همراه داشته باشید: چند مداد رنگی، یک دفتر نقاشی، یا یک اسباب‌بازی کوچک. وقتی مجبور به انتظار هستید، این وسایل را در بیاورید و به کودک پیشنهاد دهید.

کتاب «دوست ندارم منتظر بمانم!» - انتشارات فنی ایران (نردبان)

۶. بازی‌های نوبتی را فراموش نکنید

بازی‌هایی مانند منچ، مار و پله، یا حتی بازی‌های کارتی ساده، یکی از بهترین موقعیت‌ها برای یادگیری صبر هستند. در این بازی‌ها کودک ناچار است منتظر نوبت خود بماند و این تمرین، دقیقاً همان چیزی است که برای آموزش صبر به کودکان نیاز داریم. همچنین بازی‌های فکری مثل پازل، به او می‌آموزند که برای رسیدن به نتیجه باید حوصله به خرج دهد.

۷. از داستان‌ها و مثال‌های آموزنده استفاده کنید

بچه‌ها عاشق داستان هستند. داستان‌هایی که شخصیت‌هایشان با صبر و حوصله به هدف می‌رسند، تأثیر عمیقی روی ذهن کودکان می‌گذارند. کتاب‌هایی مثل «لاکپشت و خرگوش» یا داستان‌های خودتان از دوران کودکی، مثال‌های عینی و ملموسی از صبر را به کودک نشان می‌دهند.

کتاب «تمساح دیگر عجله نمی‌کند» - انتشارات فنی ایران

۸. به کودک حق انتخاب بدهید

صبر کردن یعنی انتخاب کردن. به کودک بگویید: «می‌تونی الان یک بیسکویت کوچولو بخوری، یا می‌تونی ده دقیقه صبر کنی و یک کیک بزرگتر داشته باشی.» این انتخاب، مفهوم پاداش تأخیری را به او می‌آموزد. کودک می‌فهمد که صبر کردن، یک انتخاب آگاهانه است، نه یک زور.

۹. از طبیعت کمک بگیرید

کاشتن یک دانه، مراقبت از یک گلدان کوچک، یا حتی نگاه کردن به رشد یک نهال، یکی از بهترین درس‌های صبر است. طبیعت به ما نشان می‌دهد که بعضی چیزها زمان می‌برند و نمی‌شود آنها را عجله کرد. هر روز با کودک به گلدان سر بزنید و تغییرات کوچک را با هم ببینید.

۱۰. صبر را تحسین کنید، اما درست

به‌جای «آفرین»های کلی، دقیقاً به کودک بگویید چه کاری را درست انجام داده است. مثلاً: «وای، دیدم که چقدر خوب تونستی صبر کنی تا من با تلفن حرفم تموم بشه. واقعاً از این کارت خوشم اومد.» این جمله به کودک نشان می‌دهد که صبر کردن یک رفتار ارزشمند است و او توانایی انجام آن را دارد.

کتاب «فرانکلین نشان افتخار می‌خواهد» - انتشارات فنی ایران (نردبان)

جدول راهنما؛ صبر در رده‌های سنی مختلف

هر سنی ویژگی‌ها و انتظارات خاص خودش را دارد. این جدول به شما کمک می‌کند بدانید در هر رده‌ی سنی چه انتظاری از کودک داشته باشید:

طبق تجربه متخصصانی که با خانواده‌ها کار کرده‌اند، کودکان در هر سنی توانایی خاص خود را برای صبر کردن دارند و انتظار بیش از حد، نتیجه‌ی عکس دارد.

سوالات پرتکرار والدین درباره‌ی آموزش صبر به کودکان

چه سنی برای شروع آموزش صبر مناسب است؟

از همان دوران نوزادی می‌توانید به‌صورت غیرمستقیم شروع کنید. مثلاً وقتی کودک گریه می‌کند، همیشه فوری به سمت او نروید؛ چند ثانیه صبر کنید تا او فرصت پیدا کند خودش را آرام کند. اما آموزش رسمی‌تر از حدود ۱۸ ماهگی به بعد، با انتظارهای بسیار کوتاه و متناسب با سن، شروع می‌شود.

اگر کودکم وسط فروشگاه قشقرق راه انداخت، چه کار کنم؟

اول نفس عمیق بکشید. این رفتار طبیعی است و نشانه‌ی بدی نیست. با کودک همدلی کنید: «می‌دونم خیلی دوست داری اون اسباب‌بازی رو بگیری.» سپس با آرامش به او توضیح دهید که الان وقت خرید نیست. اگر امکان دارد، او را از آن موقعیت خارج کنید و به جایی آرام‌تر ببرید. مهم این است که تسلیم خواسته‌ی او نشوید، چون این کار رفتارش را تقویت می‌کند.

چطور بفهمم انتظارم از کودک منطقی است یا نه؟

یک قانون کلی: سن کودک را بر دو تقسیم کنید. مثلاً برای یک کودک دو ساله، حداکثر یک دقیقه انتظار منطقی است. برای یک کودک چهار ساله، دو دقیقه. البته این یک قانون سرانگشتی است و هر کودک با دیگری متفاوت است. اگر کودک شما مدام بی‌تابی می‌کند، یعنی انتظار شما بیش از حد بوده است.

منبع 1 

منبع 2 

منبع 3 

منبع 4 

منبع 5 

منبع 6